پایش هوشمند آفت پروانه برگ‌خوار سفید بلوط در جنگل‌های زاگرس

به گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، پروژه ملی «بررسی پراکنش جغرافیایی آفت پروانه برگ‌خوار سفید بلوط (Leucoma wiltshirei Coll.) در جنگل‌های زاگرس با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای سنتینل-۲ و سامانه اطلاعات جغرافیایی» با همکاری بخش تحقیقات حمایت و حفاظت و بخش تحقیقات جنگل این مؤسسه در حال اجرا است.

سعیده اسکندری، مجری طرح ملی بررسی پراکنش جغرافیایی پروانه برگ‌خوار سفید بلوط، معتقد است پروانه برگ‌خوار سفید بلوط یکی از مهم‌ترین آفات جنگل‌های بلوط زاگرس به شمار می‌رود که طی سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۳، در استان‌های کهگیلویه و بویراحمد، خوزستان، لرستان و فارس طغیان گسترده‌ای داشته و هزاران هکتار از جنگل‌های بلوط را تحت تأثیر قرار داده است. وی، خشکسالی‌های متوالی، افزایش زودهنگام دما، تغییرات اقلیمی و برخی مداخلات انسانی، به‌ویژه کشت در زیر اشکوب جنگل، را از مهم‌ترین عوامل مؤثر در بروز و گسترش این آفت عنوان می‌کند.

در قالب این پروژه، برای نخستین بار، اطلاعات حاصل از بازدیدهای میدانی با داده‌های استخراج‌شده از سری زمانی تصاویر ماهواره‌ای سنتینل-2، تلفیق شده تا ضمن شناسایی مناطق آلوده، کانون‌های بحرانی آفت، تعیین و مناطق مستعد بروز طغیان در آینده پیش‌بینی شود.

در همین راستا، تیمی از پژوهشگران مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور و کارشناسان ادارات کل منابع طبیعی استان‌های درگیر، از مناطق آلوده در استان‌های فارس، لرستان و کهگیلویه و بویراحمد بازدیدهای تخصصی انجام دادند. در جریان این بازدیدهای میدانی، علاوه بر بررسی عرصه‌های آلوده، مناطق بهبود یافته پس از طغیان آفت نیز مورد ارزیابی قرار گرفت و میزان خشکیدگی و وضعیت سلامت درختان بلوط ثبت و مستندسازی شد. این اطلاعات، مبنای اعتبارسنجی داده‌های ماهواره‌ای و تهیه نقشه‌های دقیق پراکنش آفت قرار گرفته است.

بر اساس نتایج اولیه این پروژه، فناوری‌های سنجش از دور و سامانه اطلاعات جغرافیایی، ظرفیت بالایی در پایش مستمر آفات بلوط در جنگل‌های زاگرس، شناسایی سریع کانون‌های آلودگی و پیش‌بینی مناطق پرخطر دارند. نقشه‌های رقومی تولیدشده در این پروژه می‌تواند مبنای تصمیم‌گیری مدیران منابع طبیعی برای اجرای اقدامات پیشگیرانه و کنترل به‌موقع آفت باشد.

اسکندری خاطرنشان کرد: مدل‌سازی مکانی بر پایه عوامل اقلیمی، توپوگرافی و ویژگی‌های پوشش جنگلی، امکان پیش‌بینی دقیق‌تر مناطق مستعد طغیان آفت را فراهم کرده و به مدیریت علمی و هدفمند جنگل‌های زاگرس کمک خواهد کرد.

عضو هیئت علمی بخش تحقیقات جنگل افزود: بازدیدهای اخیر از برخی مناطق آلوده نشان می‌دهد که بهبود شرایط اقلیمی در سال‌های اخیر موجب کاهش شدت خسارت این آفت در بخشی از جنگل‌های زاگرس شده است؛ با این حال، وی تأکید کرد که این وضعیت، پایدار نیست و تداوم حفاظت از جنگل‌های بلوط مستلزم مدیریت یکپارچه، پایش مستمر با فناوری‌های نوین، کاهش فشارهای انسانی، مقابله با آثار تغییر اقلیم و تأمین اعتبارات کافی برای اجرای برنامه‌های حفاظتی است.

گفتنی است جنگل‌های زاگرس، یکی از مهم‌ترین رویشگاه‌های جنگلی کشور و سرمایه‌ای راهبردی در حفظ تنوع زیستی، منابع آب و خاک و تعدیل اقلیم به شمار می‌روند و حفاظت از آنها نیازمند بهره‌گیری همزمان از دانش روز، فناوری‌های نوین و مشارکت دستگاه‌های اجرایی و جوامع محلی است.