گیاهان دارویی را از خام‌فروشی به ارزش‌آفرینی برسانیم

به گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور، محمدمهدی برومندی، معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی در نشست آسیب‌شناسی نظام حکمرانی گیاهان دارویی ایران، با تأکید بر ضرورت بهره‌گیری از ظرفیت دانشگاهیان، محققان و نخبگان کشور، اظهار کرد: مسیر توسعه کشور، به‌ویژه در حوزه‌های علمی و تخصصی، باید بر پایه دانش، پژوهش و ظرفیت ارزشمند دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی شکل گیرد.

وی با اشاره به اهمیت شناخت دقیق مسائل در حوزه گیاهان دارویی افزود: نقطه آغاز حکمرانی مؤثر، سیاست‌گذاری درست و مبتنی بر شناخت دقیق مسئله است و پس از شناسایی مسئله باید متناسب با آن، راهکار، برنامه اجرایی و در نهایت برنامه‌ای عملیاتی، زمان‌بندی‌شده و قابل ارزیابی تدوین شود.

معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به مقایسه وضعیت ایران با برخی کشورهای موفق در حوزه گیاهان دارویی گفت: آمارها نشان می‌دهد میان ظرفیت‌های موجود کشور در حوزه گیاهان دارویی و خروجی اقتصادی و توسعه‌ای فعلی، فاصله قابل توجهی وجود دارد و باید به‌صورت جدی بررسی کنیم که چرا با وجود ظرفیت‌های فراوان، هنوز سهم ایران از اقتصاد جهانی گیاهان دارویی متناسب با توانمندی‌های کشور نیست.

برومندی با بیان اینکه بخش کشاورزی و وزارت جهاد کشاورزی در سال‌های گذشته در زمینه توسعه تولید و افزایش سطح زیرکشت گیاهان دارویی اقدامات قابل توجهی انجام داده‌اند، تصریح کرد: مسئله از جایی آغاز می‌شود که محصول تولید شده و وارد مراحل بعدی می‌شود؛ چرا که صرف افزایش تولید کافی نیست و اگر بازار، فرآوری، خرید، صادرات و زنجیره ارزش همزمان توسعه پیدا نکند، تولیدکننده در نهایت با مشکل مواجه خواهد شد.

وی با تأکید بر ضرورت تکمیل زنجیره ارزش گیاهان دارویی اظهار کرد: در برخی موارد هنوز زنجیره فرآوری، استانداردسازی، استخراج مواد مؤثره، بسته‌بندی، برندسازی، تجاری‌سازی و صادرات به‌طور کامل شکل نگرفته است و کشور باید از عرضه خام گیاهان دارویی فاصله گرفته و به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالا حرکت کند.

برومندی افزود: باید به سمت فناوری‌های پیشرفته‌تر از جمله روش‌های نوین استخراج مواد مؤثره و اسانس‌ها مانند فناوری استخراج فوق‌بحرانی با دی‌اکسیدکربن حرکت کنیم تا گیاهان دارویی به جای عرضه به صورت خام، به مواد مؤثره و محصولات با ارزش اقتصادی بالاتر تبدیل شوند.

معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی همچنین از صدور مجوز برای اجرای یکی از طرح‌های بزرگ در این حوزه و آغاز سرمایه‌گذاری بخش خصوصی خبر داد و گفت: حدود ۲۵۰ میلیون یورو سرمایه‌گذاری در این حوزه در دست اجراست که می‌تواند گامی مهم در توسعه صنایع پیشرفته فرآوری گیاهان دارویی باشد.

برومندی، ضمن اشاره به نقش دانشگاه‌ها و مؤسسات تحقیقاتی در تعیین مسیر توسعه گیاهان دارویی، بر ضرورت تدوین الگوی کشت مبتنی بر مطالعات علمی تأکید کرد و افزود: باید مشخص شود هر گیاه در کدام منطقه، با چه شرایطی، در چه سطحی و با چه هدفی کشت شود و تصمیم‌گیری درباره قطب‌های تولید نیز بر اساس شرایط اقلیمی، منابع طبیعی، توان تولید، بازار و ظرفیت فرآوری صورت گیرد.

معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به ظرفیت صادراتی برخی گیاهان دارویی، خاطرنشان کرد: صرف صادرات محصول خام نمی‌تواند هدف نهایی کشور باشد و باید فرآیندهای ارزش‌افزایی که در کشورهای مقصد روی محصولات انجام می‌شود، در داخل کشور توسعه یابد تا ارزش افزوده در ایران ایجاد شود و سود اصلی فرآوری و تبدیل محصول نصیب اقتصاد کشور شود.

وی همچنین به ظرفیت برخی گونه‌های گیاهی برای تأمین مواد اولیه صنایع دارویی کشور اشاره کرد و گفت: در این زمینه مطالعات و آزمایش‌های مختلفی با همکاری مجموعه‌های تحقیقاتی وزارت جهاد کشاورزی و دانشگاه‌ها انجام شده و تصمیم‌گیری درباره توسعه کشت و استفاده از این ظرفیت‌ها باید بر اساس نتایج علمی و در چارچوب ضوابط قانونی، مجوزها و نظارت دستگاه‌های مسئول صورت گیرد.

معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی با تأکید بر ضرورت پرهیز از سازمان‌گرایی گفت: اگر در کشور مؤسسات و مراکز تحقیقاتی توانمند و دارای مأموریت مشخص داریم، باید از ظرفیت آنها به بهترین شکل استفاده کنیم و به جای ایجاد ساختارهای موازی، میان مجموعه‌های موجود هم‌افزایی ایجاد کنیم.

وی توسعه واقعی حوزه گیاهان دارویی را در گرو همکاری چهار رکن اصلی دانست و گفت: تحقیقات و دانشگاه، دولت و دستگاه‌های اجرایی، بخش خصوصی و بهره‌برداران و تولیدکنندگان باید در یک مسیر مشترک حرکت کنند.

برومندی با تأکید بر اینکه دولت باید بیش از هر چیز نقش سیاست‌گذار، تنظیم‌گر، تسهیل‌گر و ناظر را ایفا کند، افزود: بخش خصوصی نباید صرفاً مجری تصمیمات دولت باشد، بلکه باید صدای سرمایه‌گذاران، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی در فرآیند سیاست‌گذاری شنیده شود.

معاون امور باغبانی وزارت جهاد کشاورزی در جمع‌بندی سخنان خود اظهار کرد: کشور در حوزه گیاهان دارویی از مزیت‌های ارزشمندی همچون تنوع گیاهی، شرایط اقلیمی متنوع، نیروی انسانی متخصص، دانشگاه‌های توانمند، مؤسسات تحقیقاتی، تجربه تولید و ظرفیت بخش خصوصی برخوردار است، اما همچنان فاصله قابل توجهی میان این ظرفیت‌ها و جایگاه مطلوب ایران در اقتصاد جهانی گیاهان دارویی وجود دارد.

برومندی تأکید کرد: مسئله کشور صرفاً افزایش تولید نیست؛ تولید باید به بازار، بازار به فرآوری و صنعت، فرآوری به فناوری‌های نوین و محصولات به استاندارد، برند و بازارهای رقابتی متصل شود و در نهایت زنجیره ارزش در داخل کشور تکمیل شود.