در نشست آسیبشناسی نظام حکمرانی گیاهان دارویی ایران عنوان شد؛
از تنوع گیاهی تا ارزشآفرینی؛ حکمرانی گیاهان دارویی باید زنجیرهای شود
به گزارش روابط عمومی مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، شکراله حاجیوند در نشست آسیبشناسی نظام حکمرانی گیاهان دارویی ایران با اشاره به ضرورت همگرایی میان دستگاههای متولی اظهار کرد: برای رسیدن به حکمرانی مطلوب در نظام گیاهان دارویی، نیازمند همدلی، همراهی و هماهنگی میان دستگاههای مختلف در همه ابعاد و زمینهها هستیم و نخستین گام در این مسیر، برخورداری از اطلاعات و دادههای پایه و دقیق درباره وضعیت موجود است.
وی افزود: برای شناخت جایگاه ایران در این حوزه باید شاخصهایی همچون تنوع گیاهان دارویی، سطح زیرکشت، میزان تولید، تعداد کارخانهها و شرکتهای فعال در فرآوری، ابعاد اقتصادی، صادرات و سهم کشور از تجارت جهانی مورد بررسی قرار گیرد.
سرپرست مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور با بیان اینکه ایران از ظرفیت قابل توجهی در زمینه تنوع گیاهان دارویی برخوردار است، گفت: با وجود حدود ۲۶۰ هزار هکتار سطح زیرکشت و ظرفیت بالای علمی و طبیعی کشور، در زمینه تولید، درآمد صادراتی و سهم از تجارت جهانی همچنان با ظرفیت واقعی خود فاصله داریم.
حاجیوند ادامه داد: مقایسه ایران با کشورهای رقیب نشان میدهد برخی کشورها با وجود برخورداری از سطح زیرکشت کمتر، با توسعه کارخانهها، صنایع فرآوری و شرکتهای فعال در این حوزه، توانستهاند ارزش افزوده و سهم بیشتری از بازار ایجاد کنند؛ بنابراین، یکی از ضرورتهای اساسی کشور، حرکت از تولید مواد اولیه به سمت فرآوری، توسعه صنایع تبدیلی و ایجاد ارزش افزوده است.
سه سطح برای حکمرانی گیاهان دارویی
وی با تشریح الگوی پیشنهادی برای حکمرانی گیاهان دارویی گفت: این حکمرانی باید در سه سطح سیاستگذاری و مباحث راهبردی، تنظیمگری و نظارت و مدیریت و هماهنگی زنجیره ارزش دنبال شود.
سرپرست مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور افزود: در سطح سیاستگذاری، مؤسسه با همکاری معاونت باغبانی وزارت جهاد کشاورزی در تدوین الگوی کشت گیاهان دارویی نقش داشته و گونههای مناسب برای هر اقلیم بر اساس دادههای اکولوژیکی و ظرفیتهای اقتصادی و حفاظتی تعیین و اولویتبندی شدهاند.
وی تصریح کرد: در این اولویتبندی، علاوه بر ظرفیت تولید و شرایط اقلیمی، وضعیت حفاظتی گونهها و گونههای در معرض تهدید نیز مورد توجه قرار گرفته است و مؤسسه، آمادگی دارد بهعنوان مشاور علمی، در عملیاتی کردن الگوی کشت در کنار دستگاههای اجرایی باشد.
از استانداردسازی تا پایش کیفیت
حاجیوند با اشاره به نقش مؤسسه در سطح تنظیمگری و نظارت اظهار کرد: مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور بهعنوان مرجعیت علمی، در تدوین استانداردهای حوزه گیاهان دارویی نقش دارد و استانداردهای مرتبط، بر مبنای مواد مؤثره، اسانس و ویژگیهای اندامهای گیاهی تدوین شدهاند.
وی افزود: پایش مستمر کمی و کیفی گیاهان دارویی، محصولات فرعی و فرآوردههای آنها نیز در آزمایشگاههای مؤسسه انجام میشود و برای مدیریت هدفمند برداشت از منابع طبیعی، روشهای اندازهگیری و ارزیابی ظرفیت برداشت نیز استانداردسازی شده است.
سرپرست مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور تأکید کرد: توسعه اقتصادی گیاهان دارویی نباید به وظیفه ذاتی کشور در زمینه حفاظت از منابع طبیعی خدشه وارد کند و بهرهبرداری از این منابع باید با رویکرد حفظ، احیا و مدیریت پایدار عرصههای جنگلی، مرتعی و بیابانی انجام شود.
حاجیوند، مدیریت و هماهنگی زنجیره ارزش را سومین سطح حکمرانی دانست و گفت: در این بخش، ایجاد حلقه اتصال میان دانش و بازار اهمیت ویژهای دارد و مؤسسه آمادگی دارد در مراحل مختلف این زنجیره، از تأمین مواد اولیه، تولید و کشت تا فرآوری، صنایع تبدیلی، بازاریابی، برندسازی و صادرات، در کنار دستگاهها و فعالان بخش قرار گیرد.
وی با تأکید بر ضرورت تقویت زنجیرههای ارزش، افزود: باید گامهایی هدفمند، منسجم و عملیاتی برای توسعه کارخانهها و صنایع فرآوری و افزایش بهرهوری از ظرفیت گیاهان دارویی برداشته شود.
سرپرست مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور همچنین به ظرفیتهای علمی و پژوهشی این مؤسسه اشاره کرد و گفت: وجود مراکز تحقیقاتی در استانها، ۸۸ ایستگاه ملی و منطقهای، بیش از ۱۱۰ طرح و پروژه پژوهشی، هرباریوم مرکزی ایران و بانک ژن منابع طبیعی ایران، بخشی از ظرفیتهای علمی و زیرساختی مؤسسه در این حوزه است.
کاهش فشار بر منابع طبیعی با توسعه کشت
حاجیوند در بخش دیگری از سخنان خود، کاهش برداشت از عرصههای طبیعی را یکی از موضوعات مهم در حکمرانی گیاهان دارویی عنوان کرد و گفت: باید با توسعه کشت زراعی گیاهان دارویی و ورود هرچه بیشتر این گیاهان به عرصه تولید کشاورزی، وابستگی به برداشت از منابع طبیعی و فشار بر این عرصهها را کاهش دهیم.
وی افزود: این رویکرد میتواند ضمن ایجاد ارزش اقتصادی و توسعه زنجیره تولید، به حفظ تنوع زیستی و صیانت از منابع طبیعی نیز کمک کند.
حکمرانی با «گسترش زنجیره» کامل میشود
سرپرست مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور در جمعبندی این نشست، از مفهوم «گسترش زنجیره حکمرانی» بهعنوان یکی از محورهای اصلی ادامه این مسیر یاد کرد و گفت: اگر ضرورت گسترش زنجیره حکمرانی را احساس نمیکردیم، اساساً برگزاری نشست حکمرانی گیاهان دارویی نیز ضرورتی پیدا نمیکرد.
وی با اشاره به محورهای مطرحشده در نشست افزود: ساختار سازمانی، نقش نهادهای مرتبط، منابع علمی و پژوهشی، آموزش و ترویج، سیاستگذاری، ارزشآفرینی، زنجیره ارزش، تحقیق و توسعه و ارتباط با صنعت، از جمله موضوعاتی هستند که باید بهصورت جدی دنبال شوند.
حاجیوند در پایان تأکید کرد: تداوم نشستها و جلسات تخصصی با محوریت مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور، انجمنها و بخشهای اجرایی ضروری است و باید با استمرار این گفتوگوها، مباحث مطرحشده را به راهکارهای عملیاتی برای حکمرانی مؤثرتر در حوزه گیاهان دارویی تبدیل کنیم.
