دستاوردها

یکی از اقدامات مهم بخش تحقیقات مرتع تهیه نقشه پوشش گیاهی برای ۶۲ میلیون هکتار از مراتع کشور است. این مطالعات در قالب طرح ملی شناخت مناطق اکولوژیک کشور از سال ۱۳۶۷ شروع شده و هنوز هم ادامه دارد. همچنین طرح ملی تعادل دام و مرتع که در طول ۱۰ سال اخیر در مؤسسه انجام شده است، هم‌اکنون زمینه یک طرح اجرایی را در سطح کشور با همکاری سایر معاونت‌های اجرایی ذیربط فراهم نموده که به عنوان یک اولویت در وزارت متبوع در حال پیگیری است. ایجاد سه ایستگاه جامع مدیریت دام و مرتع در آذربایجان غربی، سمنان و کهکیلویه و بویراحمد، اتمام مطالعه مربوط به جامعه‌شناسی فردی ۵۰ گونه مرتعی از دیگر فعالیت‌های این بخش می‌باشد. مناسب است اراضی کم بازده در کشور که به‌طور عمده به کشت دیم گندم و جو اختصاص دارند و یا به عللی رها شده‌اند تا با کشت علوفه دیم از بهره‌وری بیشتری برخوردار گردند، در این راستا بخش تحقیقات مرتع با اجرای طرح‌های تحقیقاتی در زمینه مقایسه عملکرد علوفه یونجه در شرایط دیم به این باور رسیده است که کشت گیاهان علوفه چند ساله دیم مانند یونجه بر کشت هر ساله گندم و جو ترجیح دارد و در این مقایسه تولید علوفه خشک در هکتار در اغلب نقاط کشور به مراتب بیش از تولید دانه و کاه گندم و جو بوده است.

موضوع مورد مطالعه دیگر، مقایسه عملکرد علوفه ارقام مختلف یونجه در شرایط دیم ایران بوده است که این طرح به مدت ۳ تا ۶ سال در بخش تحقیقات مرتع مؤسسه در ۸ منطقه آب و هوایی کشور (زنجان، اصفهان، گرگان، بجنورد، کجور، طالقان، زاغه لرستان، قائد رحمت لرستان) در مورد۲۳ رقم یونجه دیم انجام شده است. بیشترین عملکرد مربوط به مناطق بجنورد و گرگان با حدود ۳ تن علوفه خشک در هکتار برای تمامی ارقام و کم‌ترین عملکرد در منطقه زنجان (کمتر از ۲/۰ تن در هکتار) بود.

در سال ۱۳۷۹ اثر عوامل محیطی مانند حرارت، شوری، غرقابی، اسیدیته خاک، نیترات، نور و دی‌اکسید کربن بر رشد و تثبیت بیولوژیکی نیتروژن گیاه شبدر زیرزمینی مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان دادند که شبدر زیرزمینی در خاک‌هایی که شوری کم (حداکثر تا ۵ میلی‌مولار) و pH بین ۵/۵-۷ دارند قابل کشت می‌باشد. در خاک‌های فقیر از نیتروژن، تثبیت نیتروژن این گیاه حداکثر می‌باشد و در خاک‌های غنی از نیتروژن این گیاه از ذخیره نیتروژن خاک استفاده می‌کند. در شرایط غرقابی رشد گیاه متوقف می‌شود.

در سال ۱۳۷۸ جنبه‌های فیزیولوژیکی افزایش عملکرد در یونجه‌های دیم مورد بررسی قرار گرفت. نتایج نشان داد که در بین ارقام مورد آزمایش، ارقام یونجه آمریکایی – ۲۵۹۱ و FAO – 2566 و کردستان ۲۰۳۲۱ از نظر مقاومت به تنش کمبود آب برتر از ارقام دیگر بودند. در خصوص ارقام کریساری، قره یونجه، سربندی و استرالیایی – ۲۱۲۹ در شرایط مختلف رطوبتی (۳۵% و ۷۵% ظرفیت مزرعه‌ای) و مقادیر مختلف نیتروژن معلوم شد که ارقام کریستاری و قره یونجه بسیار مقاوم‌تر از ارقام سربندی و استرالیایی هستند. در خصوص ارقام کریستاری و قره یونجه، نیتروژن بیشتری از ارقام سربندی و استرالیایی (۲۱۲۹) تثبیت نمودند. در نهایت معلوم گردید که بین ارقام یونجه در واکنش به تنش خشکی اختلاف وجود دارد.

از دیگر طرح‌های تحقیقاتی عمده بخش می‌توان به طرح ارزیابی مراتع در مناطق مختلف آب‌ و هوایی ایران اشاره کرد که به عنوان یک اولویت تحقیقاتی هم‌اکنون در دست مطالعه است و در آینده نزدیک سازمان‌های اجرایی و مرتع‌داران از نتایج تحقیقاتی آن بهره خواهند برد.