بیابان زایی يكي از مهم ترين بحران هاي امروز جهان است؛ به
نحوي كه هم اكنون حدود يكهزار و سيصد ميليون انسان ساكن در
بيش از 110 كشور (نزديك به سه پنجم كشورهاي جهان)، از
اثرات زيانبارش در رنج هستند و پيامدهاي اقتصادي، اجتماعي
و سياسي آن نيز بي شك، ساكنان ديگر نقاط زمين را متأثر مي
سازد (Diallo، 2001 ). ايرانزمين
نیز به
دليل قرار گرفتنِ 6/88 درصد از مساحتش در قلمرو سرزمينهاي
خشك، از زيستبومي شكننده برخوردار است؛ بهويژه آنكه،
8/34 درصد مساحت کشور را
(حدود پنجبرابر ميانگين جهاني) سرزمينهاي خشك اشغال
كردهاند. از این رو پژوهش در حوزه
بیابان و بیابان زایی، به هدف
شناسایی
سازو كارهاي حفاظت و بازسازی
پايدارِ اندوختهها و منابع آبي و خاكي كشور، در
زيستبومهاي بياباني در اولويت كاري
موسسه تحقیقات جنگلها و مراتع
قرار داشته است.
گروههاي
تحقيقاتي بخش عبارتند از :
1.
گروه تحقیقات منابع آب
2. گروه
تحقیقات منابع اراضي
3. گروه
تحقیقات استعداد فرسايش اراضي
4. گروه
مديريت بهرهبرداري از منابع بيابان
5. گروه تحقیقات
استعداد رويشي اراضي
فراهم کردنِ بستري مناسب براي شناختِ اصلي ترين مناطق بحراني کشور و مهمترين عوامل کاهندة کارايي سرزمين که ستاده هاي حاصل از آنها مي تواند به کمک برنامه ريزان کشوري شتافته و درجة موفقيت برنامه هاي توسعه را افزايش دهد. بدين ترتيب، نه تنها از هدررفت سرمايه هاي ملي ممانعت مي شود، بلکه از پس روي و زوال زيست بومهاي آسيب پذير و شکنندة کشور نيز کاسته مي شود. در اين راستا، مي توان به موارد زير، به عنوان مهمترين دستاورهاي بخش اشاره کرد:
• كشف بيشينة كارايي مطالعات كشور در تهية
نقشة بيابان زايي به روش فائو و يونپ و تعيين كارايي توان
اطلاعاتي كشور به تفكيك 9 فرايند معرف بيابانزايي؛
• آگاهي از اين واقعيت که 5/86 درصد از كل مساحت شمال استان
خراسان تحت اثر فرايندهاي بيابان زايي با شدتهاي مختلف قرار
دارد که در اين ميان، تخريب پوشش گياهي با 46 درصد، عمدهترين
و فرسايش بادي با 5/0 درصد گستردگي، ضعيف ترين نقش را در
بروز اين بحران برعهده دارند.
• تعيين مناسب ترين زمان و مکان کاشت گونه هاي مورد استفاده
براي تثبيت ناهمواريهاي ماسه اي.
• معرفي درخورترين زمان، فواصل کاشت، اندازه و سن نهال و
قلمه گونه هاي مورد استفاده براي تثبيت ناهمواريهاي ماسه
اي .
• انتخاب مناسبترين نوع بادشکن، ارتفاع و فواصل آن براي
تثبيت شنهاي روان.
• آگاهي از مزيتها و مشکلات ناشي از کاشت محصولات جاليزي
در شن زارهاي تثبيت شده.
• آزمون کارايي آبياري کوزه اي در استقرار نهال و بادشکن
زنده .
• آگاهي از دلايل پژمردگي جنگلکاريها در مناطق بياباني و
ارايه راهکارهاي عملي بازگرداندن شادابي آنها؛
• تعيين حد بحراني ارتفاع تپههاي شني از نظرفراهم بودن
امکان استقرار پوششهاي گياهي.
• تعيين قلمرو بيابانهاي طبيعي ايران از ديدگاههاي مختلف.
* بي گمان، يکي از کاربردي ترين دستاوردهاي اين بخش که هم
اينک توسط بخشي ديگرپي گرفته شده و مي شود، تلاشي بود که
متجاوز از دو دهه پيش آغاز گشت؛ تلاشي موسوم به آبخوانداري
که بازخوردهاي مثبت آن را مي توان در جاي جاي زيست بومهاي
بياباني کشور لمس کرد و مقبوليت علمي و اجرايي آن نيز از
سويسازمان خواربار و كشاورزي ملل متحد (فائو)، به عنوان
راهي براي نجات 800 ميليون انسان گرسنه جهان از سوء تغذيه
مورد تأييد قرار گرفته است؛ شگردي كه ميتواند با جذب تنها
700 ميليارد تومان اعتبار، بحرانِ
خسارتهاي ناشي از سيل
و خشكسالي در كشور را با مهار 4 ميليارد متر مكعبهرزآب،
به كمينه برساند.