هر گونه برنامه‌ريزي و تصميم‌‌گيري براي توسعه بخش منابع طبيعي، مستلزم اقدامات و فعاليتهاي مستمر و جدي پژوهشي در راستاي شناخت دقيق و همه جانبه عناصر و مؤلفه‌هاي مؤثر در منابع طبيعي تجديد شونده نظير پوشش گياهي، آب و خاك، اقليم و انسان مي‌باشد. از طرفي توسعه، حفظ، احياء و بهره‌برداري از منابع نيز نيازمند مديريت كارا و پايدار در عرصه‌ها و همچنين بكارگيري دانش فني و فن‌آوري روز و استفاده از تجارب گذشته است. با اين هدف و به موجب مصوبه آذر ماه سال 1348 مجلس شوراي ملي وقت، قانون تشكيل مؤسسه تحقيقات منابع طبيعي جهت اجرا و تأسيس مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع به وزارت منابع طبيعي ابلاغ گرديد. براساس اين قانون به وزارت منابع طبيعي وقت اجازه داده شد به منظور تحقيق و مطالعه و تمركز تحقيقات مربوط به آن قسمت از منابع طبيعي كشور كه طبق قانون به عهده وزارت مذكور موكول گرديده، موسسه‌اي به نام مؤسسه تحقيقات منابع طبيعي را تأسيس نمايد. بدين ترتيب هسته اوليه مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور با هدف تحقيق در زمينه‌هاي مختلف جنگل، مرتع، آبخيزداري و حفاظت خاك و تثبيت ريگهاي روان در اواخر نيمه دوم دهه 40 شكل گرفت. اين موضوع در شرايطي تكوين يافت كه درست يك سال قبل از آن دستور تاسيس باغ گياه‌شناسي ملي ايران صادر شده بود. بعد از پيروزي انقلاب شكوهمند اسلامي ايران با ادغام مؤسسه تحقيقات منابع طبيعي و باغ ملي گياهشناسي ايران، كليه وظايف تحقيقاتي در زمينه‌هاي منابع طبيعي تجديد شونده كشور به عهده مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع گذاشته شد و زير نظر سازمان تحقيقات كشاورزي و منابع وابسته به وزارت كشاورزي فعاليت خود را ادامه داد.
همزمان با شروع فصل برنامه‌ريزي كشور يعني برنامه پنجساله اول توسعه اقتصادي اجتماعي و فرهنگي (72-1368) و لزوم توسعه جهاد علمي در درون تمامي بخشهاي اجرائي آموزشي و پژوهشي كشور و نيز بر مبناي ضروريات و فوريتهاي موجود ساختار موسسه مورد بازنگري و تجديد نظر كلي قرار گرفت. در جريان اين بازنگري، ساختار بخشي موسسه از چهار بخش تحقيقاتي موجود يعني جنگل، مرتع، گياهشناسي و بيابان‌زدايي به سطح هشت بخش ستادي ارتقاء داده شد . بدنبال تصويب قانون تفكيك وظايف وزارتين جهاد سازندگي و كشاورزي در سال 1370 مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع از سازمان تحقيقات كشاورزي و منابع طبيعي وزارت كشاورزي متنزع و به معاونت آموزش و تحقيقات وزارت جهاد سازندگي منتقل گرديد.
در نتيجه الحاق مؤسسه به وزارت جهاد سازندگي و سپس وزارت جهاد كشاورزي در سال 1380 و بازنگري مجدد در ساختار سازماني مربوطه، به منظور دستيابي به توان پاسخگويي به نيازهاي دستگاه‌هاي اجرايي مرتبط، در حال حاضر مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع اقدامات و فعاليتهاي علمي پژوهشي خود را در 11 بخش تحقيقاتي و متجاوز از 50 گروه و زمينه تخصصي در حوزه تحقيقات جنگل، مرتع، گياه‌شناسي، بيابان‌زدايي، صنوبر، گياهان دارويي، علوم چوب و كاغذ، حمايت و حفاظت، ژنتيك و فيزيولوژي گياهي، بانك ژن و مكانيزاسيون منابع طبيعي و در سطح 29 مركز تحقيقات استاني و 88 ايستگاه ملي و منطقه‌اي سازماندهي نموده است. اهداف و وظايف عمده بخشهاي تحقيقاتي مؤسسه به شرح زير مي‌باشد.

 

 

 
 
 
 

 

1- بخش تحقيقات جنگل:
تحقيق پيرامون زمينه هاي مختلفي نظير جنگلداري، جنگلكاري، جنگل شناسي، بهره برداري و مديريت جنگل، مهندسي جنگل و سياست جنگل و مسائل اجتماعي و اقتصادي

2- بخش تحقيقات مرتع:
مطالعه و تحقيق در زمينه مديريت مراتع، اكولوژي مراتع، به زراعي و به نژادي مراتع، مسائل اجتماعي اقتصادي مراتع

3- بخش تحقيقات گياهشناسي:
شناسايي گياهان و رستني هاي كشور، مطالعات فيتوسوسيولوژيك، تهيه نقشه هاي جوامع گياهي، شناسايي گياهان نادر و رو به انقراض و تلاش در جهت حفظ ذخاير توارثي كشور، مطالعات تنوع زيستي، ايجاد و توسعه هرباريوم، ايجاد و توسعه باغات گياهشناسي، دستيابي به گونه هاي با ارزش گياهي جهت استفاده در صنعت، فضاي سبز، باغباني، جنگلكاري و ...


4- بخش تحقيقات گياهان دارويي و محصولات فرعي:
با هدفجمع آوري، شناسايي، كشت ، اهلي كردن و تعيين مواد مؤثره تعداد زيادي از گونه هاي بومي كشور، تحقيقات به زراعي و به نژادي گياهان دارويي، ترويج و كاشت گياهان دارويي سازگار و ارزشمند در راستاي حفظ منابع و تحقيق در زمينه گياهان زينتي، معطر، سمي، صنعتي و فرآورده هاي فرعي جنگل و مرتع

5- بخش تحقيقات بيابان:
تحقيق در زمينه هاي استعداد فرسايش اراضي، منابع آب، منابع اراضي، مديريت بهره برداري از بيابان، استعداد رويشي اراضي، تهيه نقشه هاي بيابان زدايي، شيوه هاي مبارزه با بياباني شدن و تثبيت فيزيكي و بيولوژيكي شنهاي روان

6- بخش تحقيقات علوم چوب و كاغذ:
مطالعه و تحقيق در زمينه فيزيك و آناتومي چوب، مكانيك چوب، چوب خشك كني و حفاظت چوب، امكان سنجي و معرفي منابع سلولزي جايگزين، تحقيقات فرآورده هاي مركب چوبي و تحقيقات مربوط به شيمي چوب، خمير و كاغذ سازي

7- گروه تحقيقات صنوبر و گونه هاي سريع الرشد:
تحقيق پيرامون سازگاري و تعيين ارقام مناسب و صنوبر در دوره هاي بهره برداري كوتاه مدت، زارعت چوب در جهت كاهش فشار بر جنگلهاي طبيعي كشور از طريق ارقام سازگار و توان توليد چوب بالا، معرفي و ترويج ارقام مناسب به بخشهاي خصوصي بويژه صنايع چوبي كشور، امكان كاربرد بيوتكنولوژي در توليد و تكثير ارقام صنوبر و ساير گونه‌هاي سريع الرشد.

8- گروه تحقيقات حمايت و حفاظت :
مطالعه و تحقيق در زمينه عوامل زنده و غير زنده خسارت‌زا به جنگلها و مراتع، حفظ تعادل پايدار و تنوع زيستي در گستره منابع طبيعي ايران ،مطالعات فونستيك، كنترل بيولوژيك و مديريت تلفيقي براي حفاظت و حمايت از اكوسيستمهاي مختلف جنگلي و مرتعي

9- گروه زيست فناوري منابع طبيعي :
تحقيقات در زمينه كاربست علوم نوين گياهي و فناوري زيستي نظير كشت بافت، ريزازدياي، زيست شناسي مولكولي و مهندسي ژنتيك در ارتباط با منابع جنگلي و مرتعي

10 گروه تحقيقات مكانيزاسيون:
تحقيق و مطالعه در زمينه طراحي، ساخت و كاربرد بهينه ماشين آلات جنگلي و مرتعي و توسعه شيوه‌هاي مكانيزه در احياء و اصلاح عرصه‌هاي جنگلي و مرتعي و بهره‌برداري از آن

مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور در راستاي انجام وظايف خطير خود و با بهره‌گيري از تمامي ظرفيت سازيهاي انجام شده و توانمنديهاي تخصصي، پرسنلي و تجهيزاتي موجود، از بدو تأسيس و شكل‌گيري تاكنون بالغ بر 2800 طرح و پروژه تحقيقاتي در سطوح مختلف ملي و منطقه‌اي تدوين و تصويب و اجرا نموده است. كه از اين شمار تا به امروز (سال 1383) تعداد 1300 فقره باتمام رسيده است.
علاوه بر اين، موضوع بهره‌مندي از توانمنديهاي علمي دانشگاهيان در قالب همكاري مشترك و طرحهاي دانشجويي نيز همواره مورد توجه موسسه بوده است بطوري كه در سالهاي اخير متجاوز از 300 پايان نامه دانشجويي كارشناسي ارشد و دكتراي داخل و خارج كشور بطور مشترك و در قالب زير طرحهاي مربوط به پروژه‌هاي ملي و محوري مؤسسه با مشاركت و همكاري مؤثر استادان و پژوهشگران مؤسسه به اجرا درآمده است.
از حيث بكارگيري انتقال و ترويج يافته‌هاي كاربردي طرحهاي تحقيقاتي مي‌توان گفت كه نتايج مياني و پاياني تمامي طرحهاي اجرا شده به شيوه‌هاي مختلفي در اختيار بخشها و كارشناسان اجرائي آموزش، توليدي، مديريتي و ترويجي مربوط قرار گرفته است.

ارزيابيهاي بعمل نشان مي دهد يافته‌‌هاي علمي مؤسسه در قالب 5 محور راهبردي تاكنون منجر به اثربخشيهاي زيادي در فرآيند توسعه بخش منابع طبيعي كشور شده است. بطوريكه از مجموع نتايج طرحهاي خاتمه يافته حدوداً 40 درصد در زمينه تحليل موقعيت و شناخت منابع، 14 درصد در زمينه مديريت پايدار منابع، 20 درصد در زمينه دسترسي به منابع جديد سلولزي، 19 درصد در ارتباط با حفاظت منابع و 7 درصد در زمينه افزايش بهره‌وري و ارزش افزوده منشأ تأثيرات سازنده و ارزنده‌اي بوده است. تاكنون 65 درصد از طرحهاي مؤسسه كاربردي و 5 درصد ديگر بنيادي از نوع راهبردي بوده است.
توسعه علمي و امر انتقال و ترويج يافته هاي تحقيقاتي حاصله، به شيوه‌هاي مختلفي در موسسه دنبال گرديده كه چاپ و انتشار 420 عنوان كتاب و نشريه تخصصي، انتشار 7 عنوان ژورنال و مجله تخصصي، تدوين و انتشار متجاوز از 900 مقاله علمي (فارسي و لاتين) فقط از سال 79 تا 82، برگزاري 450 سخنراني علمي در قالب 86 گردهمائي علمي از سال 74 تاكنون، برگزاري 8 همايش ملي و منطقه‌اي، برگزاري كارگاههاي مختلف تخصصي آموزشي و مشورتي، اجراي طرحهاي پايلوت و ... بخشي از شيوه‌هاي انتقال ترويج و توسعه توليدات علمي و فكري موسسه به شمار مي‌آيند. امروزه شايد به جرأت بتوان ادعا كرد كه هيچ علاقمندي به منابع طبيعي و محيط زيست كشور وجود ندارد كه با يافته‌هاي علمي، دستاوردهاي پژوهشي و آثار قلمي پژوهشگران مؤسسه آشنا نبوده و يا دست كم نام اين نهاد علمي را بجا نياورده باشد.
مؤسسه تحقيقات جنگلها و مراتع كشور با بيش از 36 سال حيات علمي خود امروزه بعنوان متولي و هدايت كننده پژوهش در بخش منابع طبيعي، زمينه را براي تغيير و اصلاح نگرش دستگاه‌هاي برنامه‌ريز، تصميم‌گيران و سياستگزاران در سطح ملي و منطقه‌اي بصورت فراگير فراهم آورده است. خوشبختانه در طول سالهاي برنامه ريزي كشور، نگاه ها و راهبردهاي پيشنهادي مؤسسه همچون طرح ملي توسعه جنگلهاي كشور، طرح ملي تعادل دام و مرتع، زراعت چوب، راهبردهاي جديد جايگزين منابع سلولزي مورد نياز، واردات چوب و توليد گياهان دارويي بعنوان جايگزين براي ايجاد اشتغال و توسعه منابع اقتصادي روستائيان و .... مورد توجه سياستگزاران و برنامه ريزان ملي قرار گرفته و هم اكنون در قالب برنامه هاي ملي و اقدامات محوري پيگيري مي‌شود.

     
 
كليه حقوق اين پايگاه متعلق به موسسه تحقيقات جنگل‌ها و مراتع است
تهيه شده در چندرسانه‌اي نگارستان
www.negarmedia.com