جمع آوری بذر برای حفاظت از گیاهان

هدف بانک ژن منابع طبیعی حفاظت از گیاهان ایران است با تمرکز بر گیاهان انحصاری، در خطر انقراض و مناطق در خطر سراسر کشور. بدین منظور بذر از گیاهان و از زیستگاههای در خطر، سراسر کشور جمع آوری خواهد شد. هدف گذاری آینده ما اینست که تا سال ۱۴۰۰ بذر همه گیاهانی را که قابلیت نگه داری در بانک ژن دارند جمع آوری و حفاظت کنیم.

جمع آوری بذر برای حفاظت از گیاهان

ماموریتهای جمع آوری بذر

هیچ یک از ماموریتهای جمع آوری شبیه به هم نیست. کلید یک جمع آوری موفق، یک برنامه سفر قابل انعطاف است و اینکه توجه داشته باشیم هیچ چیز جای تجربه را نمی گیرد. ….

 

 

 

 

 

شناسایی و ارزیابی بذرها

جمع آوری کننده باید مطمئن باشد که گونه مورد نظر را به درستی شناسایی کرده است و زمان کافی صرف ارزیابی جمعیت کند تا اطمینا ن حاصل کند که ازظرفیتهای لازم برای یک جمع آوری با کیفیت برخوردار است…..

 

Pic19

تکنیک های جمع آوری بذر

پس از اینکه بررسی ها نشان داد که امکان برداشت مقدار کافی بذر با کیفیت از جمعیت  وجود دارد، جمع آوری کنندگان می توانند کار را شروع کنند…..

 

Pic20

ثبت اطلاعات بذر

با هر نمونه بذری اطلاعات مربوط به آن نیز جمع آوری و ثبت می شود تا محیط رشد گیاه و نحوه نمونه گیری  با نمونه بذری مرتبط شود. …

 

مراقبت از بذور جمع آوری شده

بذر های جمع آوری شده  باید به دقت مورد مراقبت قرار گیرند تا کیفیت و ظرفیت خود را برای ذخیره طولانی مدت حفظ کنند. ……

Pic21

انتقال بذرها

بذور جمع آوری شده در سریع ترین زمان ممکن به بانک بذر فرستاده می شوند تا وارد فرایند خشک شدن بشوند…….

 


ماموریتهای جمع آوری بذر

هیچ یک از ماموریتهای جمع آوری شبیه به هم نیست. کلید یک جمع آوری موفق، یک برنامه سفر قابل انعطاف است و اینکه توجه داشته باشیم هیچ چیز جای تجربه را نمی گیرد.

Pic17

تیم جمع آوری کننده بانک ژن منابع طبیعی ایران در یک ماموریت جمع آوری

در بیشترمواقع جمع آوری کنندگان برای رسیدن به رویشگاههای طبیعی و جمع آوری بذر باید به مناطق دوری سفر کنند. شرایط در این مکانها ممکن است سخت باشد و تیم اعزامی وابسته به اعضای با تجربه گروه است تا بتواند در عین صحت و سلامت یک جمع آوری با کیفیت و با دقت را به انجام برساند. یک ماموریت نمونه باید متشکل از چند جمع آوری کننده باشد، این گروه باید، در حالیکه با یک وسیله نقلیه شاسی بلند مناطق گسترده ای را بررسی می کند، به طور متوسط در هر روز سه برداشت داشته باشد. گروه جمع آوری کننده باید به ابزار و دستورالعمل های لازم، برای هدایت گروه به مکانهایی که گیاه مورد نظر در حال میوه دهی باشد یا بذرشان رسیده باشد، مجهز باشند. اگر چه که ماموریتها با دقت برنامه ریزی می شوند ولی تیم ممکن است بسته به شرایط آب و هوایی و تعداد گیاهان در حال میوه دهی در زمان بازدید ، برنامه سفر را تغییر دهند.

یافتن گیاه

تیم جمع آوری کننده برای تعیین اولویت در جمع آوری، همچنین برای یافتن محل گیاه و زمان رسیدن بذرها، وابسته به دانش گیاه شناسان می باشد. علاوه بر این نمونه های پرس شده گیاهان که طی سالها جمع آوری شده و در هر باریوم های کشورمان نگه داری می شوند اطلاعات با ارزشی مثل محل جمع آوری و زمان گل و میوه دهی گونه ها را با خود به همراه دارند. در زمانی که منابع اطلاعاتی دیگری وجود ندارد اینها منابع با ارزشی از اطلاعات مورد نیاز ما هستند. استخراج این داده ها و تشکیل یک بانک اطلاعاتی دیجیتال ما را قادر می سازد دفترچه های راهنمایی برای جمع آوری گونه های مختلف تهیه کنیم و مناطقی که برای حفاظت در اولویت قرار دارند را تشخیص بدهیم.

 


شناسایی و ارزیابی بذرها

جمع آوری کننده باید مطمئن باشد که گونه مورد نظر را به درستی شناسایی کرده است و زمان کافی صرف ارزیابی جمعیت کند تا اطمینا ن حاصل کند که ازظرفیتهای لازم برای یک جمع آوری با کیفیت برخوردار است.

Pic18

شناسایی بذر قبل از جمع آوری

شناسایی بذر

قبل از جمع آوری بذور، گیاه مورد نظر باید با دقت شناسایی شود. برای این منظور جمع آوری کنندگان باید از هر نوع کتاب راهنما و یا چک لیستهایی که در باره منطقه وجود دارد استفاده کنند، در همین حال در  اطلاعات مشروحی که در محل، در فرمهای جمع آوری صحرایی ثبت می شود هر نوع صفت ویژه ای مثل شکل  و رنگ اجزاء گل با دقت ذکر گردد. برای اطمینان از اینکه گیاه به طور صحیح نامگذاری شده است یک نمونه بوتانیکی به نام وچر تهیه می شود. در ایده آلترین حالت وچر باید یک نمونه پرس شده هرباریومی باشد اما گاه یک عکس با کیفیت بالا ، DNA  یا بذر هم مورد قبول است. نمونه های وچر بوسیله متخصصین گیاه شناس مورد بررسی قرار می گیرند تا نامگذاری تایید شود و به عنوان نام اولیه نمونه جمع آوری شده استفاده شود. نامگذاری، با اضافه شدن اطلاعات جدید در مورد جامعه گیاهی، دوباره توسط گیاه شناسان مورد بازنگری قرار خواهد گرفت.

ارزیابی بذرها

پس از پیدا شدن و شناسایی گیاه مورد نظر، جمع آوری کنندگان بررسی می کنند که آیا در محل تعداد کافی گیاه در حال بذر دادن، وجود دارد و همچنین طی یک آزمایش ساده “برش بذر” میزان بذرهای آسیب دیده ، آفت زده و خالی را تخمین می زنند.


تکنیک های جمع آوری بذر

پس از اینکه بررسی ها نشان داد که امکان برداشت مقدار کافی بذر با کیفیت از جمعیت  وجود دارد، جمع آوری کنندگان می توانند کار را شروع کنند.

Pic19

یک کارشناس بانک ژن در حال جمع آوری بذر از طبیعت

ایشان پس از تایید گروه، بذر تعدادی گیاه را که به طور تصادفی  انتخاب شده اند، جمع آوری می کنند. برای ذخیره  دراز مدت یک بذر، معمولا بذر های ۵۰ گیاه جمع آوری می شود. اما گاه ممکن است ، برای یک نمونه بذری که در تحقیقات مورد استفاده قرار می گیرد، تا ۲۰۰۰۰ بذر نیز لازم باشد، در این حالت برای اینکه در آینده بقای گیاه در محل به خطر نیفتد ، از تعداد زیادی گیاه جمع آوری انجام می گیرد و سعی می شود که فقط ۲۰% از بذرهای هر گیاه برداشت شود.

Pic22

جمع آوری بذر شمشاد(یک گونه درخطر) از جنگلهای سی سنگان

نحوه جمع آوری بستگی به این دارد که گیاه به طور طبیعی چگونه بذر های خود را می ریزد. به طور مثال قیچی های هرس دسته بلند برای برداشت بذر از نوک شاخه های بلند استفاده می شود ولی میوه های گوشتی ممکن است دانه دانه با دست جمع آوری بشوند و در سطل های پلاستیکی ریخته شوند.  بذرهایی که بوسیله باد می ریزند معمولا با تکان دادن شاخه ها بر روی پارچه ای که در زیر درخت پهن شده است جمع آوری می شوند. به طور معمول جمع آوری کنندگان از قرار دادن بذرهای جمع آوری شده بر روی زمین خود داری می کنند زیرا امکان حمله حشرات و زوال بذر، وجود دارد. برای تایید نامگذاری صحیح، از یکی از گیاهان بذر دار نمونه هرباریومی تهیه می شود.


ثبت اطلاعات بذر

با هر نمونه بذری اطلاعات مربوط به آن نیز جمع آوری و ثبت می شود تا محیط رشد گیاه و نحوه نمونه گیری  با نمونه بذری مرتبط شود.

Pic20

استفاده از GPS برای ثبت مسیرها و محل جمع آوری

ثبت اطلاعات مشروح محل برداشت توسط جمع آوری کنندگان بسیار حیاتی است. این اطلاعات ممکن است در هر مرحله ای از زندگی بذر مورد نیاز باشد. تیم جمع آوری کننده از GPS برای مشخص کردن محل دقیق جمع آوری و  ثبت مسیرها استفاده می کنند، تا دوباره بتوان محل جمع آوری را پیدا کرد. طیفی از اطلاعات اکولوژیکی و جمع آوری مثل: گیاهان غالب منطقه، نوع خاک ، شیب و کاربری زمین نیز ثبت می شود. مشخصاتی مثل رنگ  و شکل گل، که در طی پرس کردن نمونه هرباریومی ممکن است از دست برود، با دقت در فرمهای صحرایی ثبت می شود تا در زمان شناسایی گیاه به کمک گیاه شناس بیاید.

Pic23

ثبت داده ها در محل جمع آوری بذور

گرچه استفاده دفترچه یادداشتهای الکترونیکی بطور فزاینده ای مرسوم می شود، اما بطور سنتی اطلاعات صحرایی بر روی کاغذ و به صورت دستی ثبت می شود. به محض رسیدن بذر و نمونه هرباریومی به بانک ژن ، داده های مربوط به آن وارد پایگاه داده ها می شود.

 


مراقبت از بذور جمع آوری شده

بذر های جمع آوری شده  باید به دقت مورد مراقبت قرار گیرند تا کیفیت و ظرفیت خود را برای ذخیره طولانی مدت حفظ کنند.

بذور جمع آوری شده در اثر مواظبت نادرست می توانند در محل دچار خسارت شوند, این بسیار مهم است که از قرار دادن بذرها در درجه حرارت و رطوبت زیاد اجتناب شود. جمع آوری کنندگان وضعیت بذرها و نمونه های هرباریومی را هر روز چک می کنند. بعضی از تیمها رطوبت سنجهای قابل حملی با خود دارند که در مورد نحوه مراقبت به آنها کمک می کند. در صورت لزوم بذرها بر روی پارچه هایی پخش شده و در سایه در محلی با تهویه مناسب قرار داده می شوند تا جریان هوا به خشک شدنشان کمک کند و زنده مانی آنها را حفظ کند. بذر هایی که به صورت میوه های آبدار یا گوشتی جمع می شوند, برای کاهش  خسارت ناشی از کپک زدگی, باید طی یک تا دو روز از میوه جدا شوند. گاهی از خشک کن های قابل حمل برای خشک کردن سریع نمونه های هر باریومی استفاده می شود.

برای اینکه بتوان بذور جمع آوری شده را، که اکثر اوقات تعدادشان هم زیاد است، در وضعیت مناسبی برای ذخیره شدن به دست پرسنل بانک ژن در مرکز رساند، طول ماموریتهای جمع آوری در بیشتر مواقع حداکثر بین یک تا دو هفته است.

در صورتیکه درصد بالایی از بذور جمع آوری شده نارس هستند، تکنیکهای رساندن بعد از برداشت بکار گرفته می شود تا توانایی انبار داری آنها افزایش یابد.

 


انتقال بذرها

بذور جمع آوری شده در سریع ترین زمان ممکن به بانک بذر فرستاده می شوند تا وارد فرایند خشک شدن بشوند.

Pic24

بذرها قبل از جمع آوری تمیز می شوند تا حجم آن در هنگام نقل و انتقال کمتر باشد

برای بسیاری از بذر ها این حیاتی است که در عرض چند روز بعد از جمع آوری همراه با فرمهای حاوی مشخصات صحرایی به بانک بذر فرستاده شوند. این امر هر نوع تخریبی که ممکن است در اثر پیری برای بذرها بوجود بیاید را به حداقل می رساند. کارکنان میزان رسیده بودن بذرها را چک کرده و آنها را برای فرایند خشک کردن آماده کنند.

Pic21

بذرهای آماده برای انتقال به بانک ژن که در یک ماموریت جمع آوری برداشت و فراوری شده است

لازم است بذرها در یک بسته بندی مناسب با برچسب صحیح و دقیق قرار داده شود، بویژه هنگامی که بذرها توسط پست یا حمل و نقل هوایی انتقال می یابند. نمونه های مربوط به گونه هایی که میوه های آبدار و گوشتی دارند و یا مواردی که بذرها مرطوب بوده یا نرسیده هستند باید قبل از تحویل به بار مورد بازبینی دقیق قرار بگیرند. بذرهایی که توسط جمع آوری کنندگان بانک ژن منابع طبیعی جمع آوری می شوند برای پاک شدن و سایر عملیات لازم مستقیما به بانک ژن آورده می شوند  در حالیکه سایر مراکز تحقیقاتی که بیشتر پروژه های جمع آوری را اجرا می کنند خودشان بذر را تمیز و فراوری می کنند.

مواردی مثل عکس و یا نمونه های گیاهی، با همان شماره ای که در محل جمع آوری به نمونه بذری داده شده ، به بانک ژن فرستاده می شوند.