بخش تحقیقات مرتع

بخش تحقیقات مرتعبخش تحقیقات مرتع
سابقه:‌بررسی های علمی مراتع ایران از سال ۱۳۳۹ آغاز گردیده است.فعالیتهای تحقیقاتی مرتع نخست در ایستگاهای تحقیقاتی همند آبسرد مراتع نیمه استپی و نودهک قزوین و رودشور مراتع استپی آغاز گردید.فعالیتهای تحقیقاتی به تدریج از دهه ۱۳۶۰ در استانهای مختلف توسعه یافت و اکنون در ۳۰ استان کشور واحدهای تحقیقات مرتع در زمینه مرتع تحقیق می نمایند.   وابستگی برنامه های توسعه کشور به منابع پایه طبیعی تولید ( آب، خاک و گیاه) در حوزه های مختلف اعم از کشاورزی، صنعت، خدمات و …به صورتهای مستقیم و  غیر مستقیم امری روشن است. در کشور ایران سطحی معادل ۸۶ میلیون هکتار از وسعت آن یعنی بیش از ۵۲ درصد مساحت کشور را مراتع در بر می گیرد. کارکردهای مراتع به دلایل زیر از اهمیت ویژه ای در تحقق برنامه توسعه کشور برخوردار است: نخست اینکه بستر حفاظت خاکی است که عامل پایه در تولید محصولات بیولوژیک می باشد.دوم تولیدات بیولوژیک با مصارف مختلف اعم از علوفه و گیاهان دارویی، صنعتی و معطر و بخش اعظم تولیدگوشت دام سبک وابسته به مراتع استسوم به صورت عاملی بازدارنده در جلوگیری از هدررفت منابع آب دارای نقش و اهمیت ویژه ای است.  به تناسب وسعت مراتع ، تنوع آب و هوایی، تنوع نظامهای بهره برداری و تنوع نژادهای دامی استفاده کننده از مراتع انجام هرگونه اقدامی کارآمدی نیازمند در  اختیار داشتن برنامه ای هدفدار به منظور افزایش بهره وری منابع نه تنها امری ضروری بلکه اجتناب ناپذیر است. از این رو بخش تحقیقات مرتع برنامه راهبردی خود را جهت پرداختن به این مهم تهیه و تدوین و مبنای برنامه ریزی های عملیاتی خود قرار داد. در این برنامه علاوه بر بیان و تبیین راهبردها و راهکارها سازمان کار بر اساس مبانی اکولوژیک به گونه ای پیش بینی شده است که در آن با ۱۰ مرکز درجه یک و  ۵ مرکز درجه دو بتوان کلیه نیازهای تحقیقات کشور را در عرصه مراتع پوشش داده و افزایش بهره وری منابع و نیروی انسانی را نیز در بر خواهد داشت. 
چارچوب کلی برنامه راهبردی بخش تحقیقات مرتع 
هدف: دستیابی به روشهای محقق نمودن تولید پتانسیل و بهره برداری پایدار  از مراتعراهبردها:۱٫ معرفی روشهای افزایش تولید علوفه برای هریک از مناطق آب و هوایی۲٫ معرفی روشهای متعادل کردن ظرفیت مراتع با تعداد دام۳٫ معرفی روشهای افزایش سهم مشارکت مرتعداران ۴٫ معرفی روشهای افزایش دانش مرتعداران۵٫ معرفی الگوی مناسب مدیریت مراتع در شرایط  خشکسالی۶٫ معرفی تنگناهای قانونی  مدیریت مراتع کشور۷٫ تدوین روشهای اندازه گیری و ارزیابی در اکوسیستم های مرتعی ۸٫ متناسب کردن سازمان اجرای تحقیق به منظور افزایش بهره وری و تسریع در تحقق اهداف
راهکاری پیش بینی در شده برنامه در هریک راهبردهای یاد شده به شرح زیر است: برای محقق شدن راهبرد معرفی روشهای افزایش تولید علوفه در هریک از مناطق آب و هوایی راهکارهای زیر پیش بینی شده است:
۱- معرفی گونه های پر تولید برای هریک از مناطق آب و هوایی۲- جمع‌آوری بذر و ایجاد کلکسیون گیاهان مرتعی و  بررسی مقدماتی و شناخت اکسشن‌های برتر۳- انجام آزمایش‌های ارزیابی اکسشن‌های انتخاب شده  ۴- انجام آزمایش‌های مقایسه‌ای بین اکسشن‌های برتر  به منظور  معرفی گونه‌های موفق بومی و وارداتی  – انجام آزمایش‌های چرایی روی اکسشن‌های معرفی شده۶- تحقیق در زمینه مناسب ترین روش تولید بذر اکسشن‌های انتخاب شده۷- تولید بذر اکسشن‌های معرفی شده به منظور تامین بذر مورد نیاز دستگاههای تحقیقاتی و ایستگاههای تولید بذر  ۸- معرفی گونه‌های مناسب به ویژه گراسها ولگومهای علفی با ارزش علوفه‌ای بالا (مانند ارزش غذایی، تولید بالا، پایداری زیاد، مقاومت به شرایط سخت محیطی)۹- بررسی روشهای مناسب استقرار گونه های مرتعی معرفی شده در مناطق مختلف آب و هوایی ۱۰- اجرای نتایج در قالب طرح های تحقیقی ترویجی۱۱- تعیین قلمرو قابل توسعه گیاهان پرتولید مرتعی۱۲- تعیین مناسبترین سیستم افزایش راندمان بارندگی ۱۲-۱- تعیین مناسبترین ابعاد و فاصله فارو  ۱۲-۲-تعیین مناسبترین ابعاد و فاصله پیتینگ ۱۳- معرفی گیاهان مرتعی  مناسب برای افزایش تولید در دیمزارها کم بازده۱۴- آگرونومی گونه های مهم مرتعی ۱۴-۱- تعیین روش  مناسب تهیه بستر کاشت۱۴-۲- تعیین  روش مناسب کاشت ۱۴-۳- تعین مقدار بذر، عمق  و فاصله کاشت ۱۴-۴- تعیین ترکیب مناسب در کشت مخلوط گونه‌ها راهکاری پیش بینی در شده برنامه برای محقق شدن راهبرد معرفی روشهای متعادل کردن ظرفیت مراتع با تعداد دام ۱- تعیین علوفه قابل چرای مراتع کشور در تقویم فصل چرا۲- بررسی شیوه مناسب جایگزین نمودن دامداری صنعتی با استفاده از دام سنگین در مناطق  روستایی  ۳- بررسی  امکان کاهش فشار بر مراتع از طریق اعمال سیستمهای چرایی۴- بررسی تاثیر الگوی کشت اراضی زراعی در محدوده روستاها ی مناطق نیمه استپی بر کاهش فشار بر مراتع و  اقتصاد بهره بردار   ۵- تعیین سیستم تلفیقی مناسب بهره برداری از محصولات فرعی و چرای دام  در  مراتع واجد گیاهان داروییراهکاری پیش بینی در شده برنامه برای محقق شدن راهبرد معرفی روشهای افزایش سهم مشارکت مرتعداران ۱- ارائه الگوی مناسب مدیریت کنترل پروانه های چرا از طریق مشارکت مرتعداران۲- تعیین الگوی مناسب تهیه و اجرای طرحهای مرتعداری  با مدیریت مرتعداران و یارانه دولت ۳- تعیین شاخصهای بیمه گذاری مراتع  در مناطق مختلف اکولوژیک ۴- بررسی تاثیر فعال سازی دفتر مشارکت نماینده بهره داران مراتع در ادارت منابع طبیعی بر مدیریت صحیح مراتع۵- شناسایی دانش بومی قابل استفاده در امر مدیریت مراتع کشور راهکاری پیش بینی در شده برنامه برای محقق شدن راهبرد معرفی روشهای افزایش دانش مرتعداران ۱- تعیین شیوه مناسب بکار گیری مروجین مقیم در فصل چرا۲- تعیین الگوی مناسب استفاده از رسانه ملی به منظور فرهنگ سازی و افزایش دانش فنی مرتعداران با همکاری ترویج راهکاری پیش بینی در شده برنامه برای محقق شدن راهبرد معرفی الگوی مناسب مدیریت مراتع در شرایط  خشکسالی۱- تعیین آستانه بروز خشکسالی بیولوژیک در گیاهان مرتعی بر اساس تقویم و کمیت بارندگی ۲-   پایش روند تغییرات گیاهان از نقطه نظر تولید و زنده مانی در مراتع کشور ۳- تعیین زونهای همگن  اکولوژیک  مراتع کشور۴- تعیین روش مناسب توسعه کشت  گونه های مقاوم به خشکی، معرفی شده از طرح پایش مراتع۵- امکان سنجی استفاده از ضایعات کشاورزی جهت تامین علوفه دامهای سبک در شرایط خشکسالی ۶- تعیین ضوابط و معیارهای کاهش دام در شرایط خشکسالی 
راهکاری پیش بینی شده در برنامه برای محقق شدن راهبرد معرفی تنگناهای مدیریت مراتع کشور بررسی تاثیر قانون واگذاری حق بهره برداری از مرتع به وراث بهره برداران  بر مراتع۱- بررسی تاثیر دریافت حق علف چر بر نحوه بهره برداری مرتعداران از مرتع ۲- بررسی اثرات خرید و فروش حقوق عرفی بر مراتع کشور۳- مقایسه ارزش ریالی جرایم قانونی با  اثرات اقتصادی تخلف و تعیین میزان بازدارندگی قوانین۴- بررسی جامعیت و کارآیی قوانین در بازسازی تخریبهای ناشی از طرحهای عمران و توسعه مناطق ۵- بررسی ظرفیتهای تشکیلات مدیریت مراتع کشوردر ایفای مسؤلیتهای پیش بینی شده در قانون ۶- بررسی سازگاری نظام بودجه ریزی با برنامه های توسعه مراتع۷- بررسی کار‌آیی مدیریتهای کنونی بر مراتع کشور
راهکاری پیش بینی در شده برنامه برای محقق شدن راهبرد تدوین روشهای اندازه گیری و ارزیابی در اکوسیستم های مرتعی۱- تعیین مناسب ترین روش نمونه برداری در زمینه  پویایی پوشش گیاهی (Vegetation Dynamics)، مدل سازی در مرتع، تعیین وضعیت مرتع ،تعیین ظرفیت مرتع، تعیین گرایش ۲- تعیین اندازه، ابزار، و روشهای نمونه برداری از مراتع    
راهکاری پیش بینی در شده برنامه برای محقق شدن راهبرد متناسب کردن سازمان اجرای تحقیق به منظور افزاش بهره وری و تسریع در تحقق اهداف۱- سازمان اجرای برنامه در چارچوب نواحی اکولوژیک پیش بینی شده در اینصورت تشکیلات گسترده  کنونی در ۲۸ مرکز تحقیقاتی به ۱۰ واحد الویت یک و ۵ واحد الویت ۲ کاهش  می یابد.۲- تخصصی کردن فعالیت تحقیقاتی پرسنل و اجرای طرحهای تحقیقاتی در قالب تیمهای تخصصی ۳- الویت اجرای طرحهای تحقیقاتی در محدوده طرحهای مرتعداری واگذار شده به مرتعداران به منظور فعال کردن مشارکت آنان و کاهش هزینه های تحقیق۴- الویت در بکارگیری ایستگاههای تحقیقات ثابت مرتع در طرحهای ارزیابی و آگرونومی گونه های علوفه ای مرتع۵- فراهم کردن شرایط فعال شدن محققین مجرب استانی برای مدیریت طرحهای منطقه ای و ملی 
سیاست‌های بخش تحقیقات مرتع۱- تهیه پروژه‌های تحقیقاتی ملی که هر یک مشتمل بر طرح‌های مختلف و مرتبط یا یکدیگر بوده و هر پروژه یکی از مسایل عمده مراتع کشور را در دستور کار تحقیق خود قرار می‌دهد.ا- اجرای پروژه‌های تحقیقاتی توسط تیم‌های تحقیقاتی ۳- متمرکز کردن فعالیت‌های تحقیقاتی در مناطق معرف نواحی آب و هوایی مختلف در کشور۴- اجرای طرح‌های تحقیقاتی در محدوده طرح‌های مرتعداری واگذار شده به بهره‌برداران 

 

 

تشکیلات:‌۱- اکولوژی و زیست شناسی مرتع۲- اگرونومی، اصلاح و معرفی گونه‌های مرتعی۳- مدیریت و مسائل اقتصادی و اجتماعی مرتع

نیروی انسانی:‌تعداد ۵۳ نفر نیرو انسانی متخصص شامل ۴۰ نفر عضو هیأت علمی و ۱۴ نفر کارشناس ارشد در ستاد و واحدهای تحقیقاتی در استانهای مختلف مشغول فعالیتهای تحقیقاتی هستند.

طرح های تحقیقاتی مهم خاتمه یافته:طرحهای خاتمه یافته در توسط مجریان ملی گزارش نهایی آنها تهیه و در مرکز اسناد مؤسسه تحقیقات جنگلها و مراتع کشور موجود است۱-طرح ملی تعیین علوفه قابل برداشت مراتع کشور مشتمل بر ۴ پروژه۱-۱- پروژه تعیین تغییرات تولید و مصرف گیاهان مرتعی در مناطق مختلف آب و هوایی ایران۱-۲- پروژه تعیین ارزش رجحانی و رفتار چرایی دام در مناطق مختلف آب و هوایی ایران۱-۳- پروژه تعیین حد بهره برداری مجاز گیاهان مهم مرتعی در مناطق مختلف آب و هوایی ایران۱-۴- پروژه تعیین زمان مناسب ورود دام به مرتع و زمان مناسب خروج دام از مرتع در مناطق مختلف آب و هوایی ایران
۲-طرح ملی بررسی کارآیی مدیریتهای کنونی بر مراتع ایراناین طرح مشتمل بر ۷ پروژه و ۲۱ زیر پروژه استانی در مناطق مختلف اجرا شده است۳-طرح ملی آت اکولوژی گیاهان مرتعی ایران:‌این طرح در قالب ۷۰ پروژه استانی اجرا و خاتمه یافته است.
۴-طرح ملی بررسی علل تخریب مراتع
طرح یاد شده در قالب ۶ پروژه استانی اجرا شده است
۵- طرح ملی ارزیابی مراتع در مناطق مختلف آب و هوایی ایرانطرح مزبور در قالب ۱۷ پروژه استانی در ۱۷۸ سایت تحقیقاتی اجرا شده است۶- طرح ملی شناخت مناطق اکولوژیک کشوراین طرح سراسر کشور اجرا و تاکنون گزارش نهایی ۱۳۲ منطقه خاتمه یافته و ۱۱۵ جلد کتاب حاصل از نتایج آن چاپ و منتشر شده است.۷- طرح ملی امکان سنجی توسعه کشت کاکتوس در ایراناین طرح در قالب ۴ پروژه استانی در استانهای ایلام، خوزستان، بوشهر و کرمانشاه اجرا و نتایج آن در قالب طرحهای اجرایی توسط مرتعداران در حال اجرا می باشد
طرحهای مهم در دست اجرا:‌۱- طرح ملی ارزیابی نباتات مهم مرتعی که در قالب ۳ پروژه ملی به شرح زیر در استانهای مختلف اجرا می گردد:۱-۱- طرح ملی ارزیابی گندمیان دائمی مرتعی۱-۲- طرح ملی ارزیابی پهن برگان علفی دائمی مرتعی۱-۳- طرح ملی ارزیابی بوته ای ها۲- طرح ملی بررسی روشهای کشت و استقرار پهن برگان علفی دائمیدر این طرح روشهای کشت و استقرار ۳۸ گونه پهن برگ علفی از گونه های گون،‌اسپرس، ماشک، خلر را مورد بررسی قرار می دهد۳- طرح ملی تعیین شاخص های تولید علوفه مراتع به منظور استفاده در بیمه مراتع برای شرایط خشکسالی۴- پروژه ملی پایش کیفی مراتع در مناطق مختلف آب و هوایی ایران۵- امکان سنجی واگذاری مدیریت کوچ به تشکل های عشایری۶- بررسی توان ذخیره کربن گیاهان شورروی در اندام های گیاه و خاک رویشگاه های شور
لطفا بخش گروه های تحقیقاتی به این شکل اصلاح گردد.محورهای عمده تحقیقات اکولوژی و زیست شناسی مرتع۱- شناسایی جوامع و تیپ‌های گیاهی مرتعی۲- بررسی بوم شناسی فردی گونه‌های مهم مرتعی۳- بررسی توالی و تواتر گیاهی در مراتع۴- بررسی سازگاری گونه‌های مرتعی بومی و بیگانه در شرایط مختلف اکولوژیک و معرفی گونه‌های مرغوب۵- بررسی روابط اکولوژیک پوشش گیاهی، دام و انسان در اکوسیستم‌های مرتعی۶- معرفی روش‌های مناسب مطالعات اکولوژی مرتع در شرایط مختلف مراتع کشور
محورهای عمده تحقیقات مدیریت مرتع و مسایل اقتصادی – اجتماعی۱- بررسی سیستم‌های بهره برداری از مراتع۲- بررسی روابط دام و مرتع۳- بررسی مسایل اقتصادی و اجتماعی بهره‌برداران۴- بررسی در استان صورت گرفته و بیش از ۲۰۰ منطقه مورد آماربرداری و مطالعه سالانه قرار گرفته است. مقالات متعددی از نتایج حاصل از این طرح در محلات و نشریات علمی – پژوهشی منتشر شده است. پس از اتمام طرح نتایج در قالب کتب علمی که در بردارنده روند تغییرات پوشش گیاهی در مناطق مورد مطالعه می‌باشد به صورت استانی منتشر خواهد شد. جهت اشاعه نتایج حاصل از طرح چندین کارگاه آموزشی در قالب روز مرتع در استانهای مرکزی، قم، یزد با همکاری سازمان جنگلها و مراتع و آبخیزداری کشور برگزار گردید.
محورهای عمده تحقیقات اگرونومی، اصلاح و معرفی گونه‌های مرتعی
۱- شناسایی پتانسیل گونه‌های علفی مرتعی که قابلیت کاربرد در عرصه دیم‌زارها را دارند.۲- تحقیق در روش‌های روش‌های مناسب اگرونومیکی و اگروتکنیکی تولید علوفه در دیم‌زارهای مستعد۳- پهنه بندی عرصه‌های مناسب کشت علوفه در دیم‌زارها۴- تعیین مناسب‌ترین مدل اصلاح و احیای مراتع ۵- کمک به کشت و استقرار گونه های مهمی مرتعی

لطفا بخش اهداف و وظایف به این شکل اصلاح گردد.تحقیق در مورد علل تخریب عرصه‌های مرتعی و نحوه جلوگیری آن از طریق مدیریت صحیح شامل:
– قرق (قسمت‌بندی مصنوعی و طبیعی).– مدیریت چرا (زمان، دوره، شدت، نوع دام و سیستم‌های چرا.– بهره‌برداری معقول از عرصه‌های مرتعی.تحقیق در مورد اصلاح و احیاء عرصه‌های مرتعی تخریب یافته از طریق آزمایشهای مربوطه.– تجدید حیات پوشش گیاهی، آزمایشهای سازگاری، آت اکولوژی، به زراعی، جمع‌آوری و تولید بذر، استقرار گیاهان مرتعی، معرفی گیاهان جدید و نیازهای آنها.– اجرای طرحهای تحقیقاتی مربوط به شیوه‌های ذخیره نزولات آسمانی.– مقایسه عملکرد، تاثیر کودهای شیمیایی، کنترل بیوتیک و آبیوتیک محیط، اصلاح گیاهان مرتعی.– بررسی مقاومت به شوری، خشکی و سرما.– کشت مخلوط گیاهان مرتعی، بررسی عوامل جلوگیری کننده از تجدید حیات پوشش گیاهی.– شناخت مناطق اکولوژیک به منظور تعیین رویشگاه.– مطالعات چگونگی روشهای اندازه گیری در مراتع اقالیم گوناگون (وضعیت، گرایش و ظرفیت) با استناد به ننایج مطالعات شناخت مناطق اکولوژیک.– مطالعات فنولوژی گونه‌های مرغوب به منظور تعیین زمان مناسب بهره‌برداری از مراتع.– مطالعات در ارتباط با تجزیه شیمیای عوامل مختلف از جمله درجه خوشخوراکی، قابلیت هضم و راندمان تولید گونه‌های شاخص مرتعی.– بررسی امکان تولید علوفه در عرصه‌های مرتعی تخریب‌یافته و دیم‌زارهای کم بازده.